دهان محل ورودی دستگاههای گوارش و تنفس میباشد. داخل دهان به وسیله غشاهای مخاطی پوشیده شده است. در صورت سلامتی ، پوشش دهان (مخاط دهانی) دارای رنگ صورتی مایل به قرمز میباشد. لثهها رنگ صورتی کمرنگی دارند و به اطراف دندانها چسبیدهاند.
سقف دهان (کام
palate ) به دو قسمت تقسیم میشود. قسمت جلویی آن دارای برجستگیهایی میباشد و سخت است (کام سخت)، قسمت عقبی نسبتاً صاف و نرم میباشد (کام نرم).
غشاهای مخاطی مرطوب که سطح دهان را پوشاندهاند به سمت خارج کشیده شده و قسمت صورتی و براق لب را تشکیل میدهند که در محل ورمیلیون (
vermilion) به پوست صورت متصل میشوند.
در قسمت پشتی دهان یک ساختمان عضلانی به نام زبان کوچک (
uvula) آویزان میباشد که وقتی شخصی دهانش را باز کرده و اَه میگوید دیده میشود. زبان کوچک از قسمت پشتی کام نرم آویزان است و قسمت پشتی بینی را از قسمت عقبی دهان جدا میکند. به صورت طبیعی زبان کوچک به طور عمودی قرار دارد.
در کف دهان، زبان قرار دارد که برای چسبیدن و مخلوط کردن غذا استفاده میشود. زبان به طور طبیعی صاف نمی باشد. سطح آن دارای بیرون زدگیهای ریز (پاپیلا
papillae ) میباشد که دارای جوانههای چشایی میباشند که مزهها را درک میکنند. مزههای شیرین، شور، ترش، تلخ توسط زبان احساس میشود. این مزهها در سرتاسر زبان احساس میشوند اما بعضی نواحی خاص زبان به مزههای خاص حساستر میباشند. حسگرهای شیرینی در نوک زبان قرار دارند. حسگرهای شوری در قسمتهای جلویی کنارههای زبان قرار دارند. حسگرهای ترشی در کنارههای زبان قرار گرفتهاند. حسگرهای تلخی در 3/1 عقبی زبان قرار گرفتهاند.
بو توسط حسگرهای بویایی که در قسمت بالایی بینی قرار دارند احساس میشود. حس بویایی خیلی پیچیدهتر از حس چشایی میباشد و بسیاری از تغییرات جزیی را تشخیص میدهد. احساس چشایی و بویایی با یکدیگر کار میکنند تا انسان طعم غذا را تشخیص دهد.
غدد بزاقی، کار ترشح بزاق را به عهده دارند. سه جفت غدد بزاقی اصلی وجود دارند. بناگوشی (
parotid)، زیرفکی (
submandibular) و زیر زبانی (
sublingual). بجز این غدد بزاقی اصلی، تعداد زیادی غدد بزاق فرعی نیز در سرتاسر دهان وجود دارند. بزاق از این غدد توسط مجاری کوچکی به دهان منتقل میشود.
بزاق دارای چندین وظیفه میباشد. بزاق به جویدن و خوردن غذا کمک میکند. بزاق دارای آنزیمهای گوارشی میباشد که هضم غذا را شروع میکند. بعد از غذا خوردن، جریان بزاق باکتریهایی را که میتوانند پوسیدگی دندان و بیماریهای دیگر را ایجاد کنند، میشوید. همچنین کمک میکند تا پوشش دهان سالم باقی بماند. بزاق باعث خنثی شدن اسید تولید شده توسط باکتریها میشود و دارای مواد زیادی (مثل آنتی بادیها و آنزیمها) میباشد که باکتریها، قارچها و ویروس ها را از بین میبرد.