تعریف

آرترواسکلروز زمانی اتفاق می افتد که شریان ها که وظیفه آنها انتقال اکسیژن و مواد غذایی از قلب به بافت ها می باشد، ضخیم و سفت شده و گاهی اوقات باعث محدود شدن جریان خون به بافت ها و اعضاء بدن می شوند. شریان های سالم، قابل ارتجاع و کشسان می باشند، اما با گذشت زمان دیواره شریان ها سخت می شود که به این حالت سخت شدن شریان ها گفته می شود.آترواسکلروز به تشکیل رسوبات چربی ها، کلسترول و سایر مواد، بر رو و داخل دیواره شریان ها (پلاک ها) اشاره می کند، که می توانند جریان خون را محدود نمایند.این رسوبات می توانند پاره شده و باعث ایجاد یک لخته خونی شوند. اگرچه غالبآ آترواسکلروز به عنوان یک مشکل قلبی در نظر گرفته می شود، اما این حالت می تواند بر روی شریان ها در سرتاسر بدن تأثیر بگذارد. آترو اسکلروز قابل پیشگیری و درمان می باشد.
تعریف

علایم

آترواسکلروز به صورت تدریجی پیشرفت می‌کند. و شخص تا زمانی که شریان به قدری تنگ شودکه جریان خون کافی به بافتها نرسد، دچار علایم آترواسکلروز نمی‌شود. گاهی یک لخته خونی به طور کامل جریان خون را قطع می کند و می تواند باعث ایجاد سکته قلبی یا سکته مغزی شود. علایم آترواسکلروز متوسط تا شدید بستگی به این دارد که کدام شریان ها گرفتار شده باشد، برای مثال:
اگر آترواسکلروز  در شریان های قلبی ( کرونری ) ایجاد شود، شخص علایمی مانند درد قفسه سینه یا فشار ( آنژین ) دارد.
13.jpg
 
اگر آترواسکلروز، شریانهای مغزی را درگیر کند، شخص ممکن است علایم و نشانه های مانند بی حسی یا ضعف ناگهانی در دست ها یا پاها، صحبت کردن مشکل یا بریده بریده صحبت کردن، از دست دادن موقت بینایی در یک چشم یا افتادگی عضلات در صورت، داشته باشد. این علایم نشان دهنده حمله اسکیمیک گذرا (TIA) میباشد که اگر درمان نشود، ممکن است به سمت سکته مغزی پیشرفت کند.
تنگی-شریان-2.jpg
اگر آترواسکلروز ، شریان های دست ها و پاها را گرفتار کند، ممکن است علایم بیماری شریان محیطی از قبیل درد پا در هنگام راه رفتن ( لنگیدن یاClaudication ) ایجاد گردد.
تنگی-شریان-3.jpg
اگر آترواسکلروز، شریان های کلیه را درگیر کند، شخص ممکن است دچار فشار خون بالا یا نارسایی کلیوی بشود.
 

علل و فاکتورهای خطر

آترواسکلروز یک بیماری آهسته پیشرونده می باشد که ممکن است از ابتدای کودکی آغاز شود. اگرچه علت قطعی آن،نامعلوم می باشد، اما آترواسکلروز ممکن است با صدمه و آسیب به لایه داخلی یک شریان آغاز گردد. این آسیب ممکن است به علت عوامل زیر ایجاد گردد:
  • فشار خون بالا
  • کلسترول بالا
  • تری گلیسیرید بالا
  • سیگار کشیدن و مصرف انواع دیگر تنباکو
  • مقاومت به انسولین ، چاقی یا دیابت
  • التهاب ناشی از یک بیماری، مثلآ آرتریت، لوپوس یا عفونت ها ، یا التهاب با علت ناشناخته

زمانی که دیواره داخل شریان ها آسیب ببیند، سلول های خونی و سایر مواد به محل آسیب چسبیده و در دیواره داخلی شریان تجمع می یابند. با گذشت زمان ، رسوبات چربی ( پلاک ها) که از کلسترول و سایر فراورده های سلولی تشکیل یافته اند در محل آسیب جمع شده و سخت می شوند و شریان ها را تنگ می کنند. بافت ها و اعضایی که از این شریان های تنگ شده، خون دریافت می کنند، خون کافی را برای عملکردشان دریافت نمیکنند.در انتها قطعاتی از این رسوبات چربی شکسته شده و وارد جریان خون می شوند.
به علاوه، پوشش صاف این پلاکها ممکن است پاره شوند، کلسترول و سایر مواد وارد جریان خون شوند. این حالت ممکن است منجر به ایجاد یک لخته خونی بشود که باعث انسداد جریان خون به عضو مربوطه شود، مثلا قطع جریان خون به قلب منجر به حمله قلبی می شود. همچنین لخته خونی می تواند به سایر قسمت های بدن وارد شده و باعث انسداد جریان خون در یک عضو دیگر بدن شود.


فاکتورهای خطر
سخت شدن شریان ها، با گذشت زمان ایجاد می شود. بجز افزایش سن، عوامل دیگری که باعث افزایش خطر آترواسکلروز می شوند عبارتند از:

  • کلسترول بالا
  • دیابت
  • چاقی
  • سیگار و تنباکو
  • سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس
  • کم بودن فعالیت
  • رژیم غذایی ناسالم

عوارض

عوارض آترواسکلروز به محل درگیری بستگی دارد برای مثال:
بیماری عروق کرونری: وقتی آترواسکلروز باعث تنگی شریان های تغذیه کننده قلب بشود شخص دچار بیماری شریان کرونری می شود که باعث درد قفسه سینه ( آنژین) ، حمله قلبی یا نارسایی قلبی میشود.
بیماری شریان کاروتید: وقتی آترواسکلروز شریان های تغذیه کننده مغز را تنگ کند، شخص دچار بیماری شریان کاروتید می شود که می تواند باعث حمله ایسکمیک گذرا ( TIA) یا سکته مغزی بشود.
بیماری شریان محیطی: اگر آترواسکلروز باعث تنگی شریان ها در دست و پا شود، شخص دچار مشکلات لنگش در دستها و پاها می شودکه به آن بیماری شریان محیطی می گویند. این بیماری باعث می شودکه حساسیت اندام ها نسبت به گرما و سرما کاهش یافته و منجر به افزایش خطر سوختگی یا یخ زدگی می شود. در موارد نادری، جریان خون ضعیف به اندام ها منجر به مرگ بافتی می گردد( گانگرن).
آنوریسم ها: آترواسکلروز همچنین می تواند منجر به آنوریسم شود،که یک عارضه ی جدی که در هر جایی از بدن می تواند ایجاد شود. آنوریسم عبارت از یک برجستگی در دیواره شریان می باشد. بیشتر افراد مبتلا به آنوریسم، هیچ علامتی ندارند. ایجاد درد و احساس ضربان در ناحیه آنوریسم ممکن است یک  مورد اورژانس پزشکی باشد.اگر آنوریسم بترکد ،ممکن است یک خونریزی داخلی کشنده ایجاد شود. اگر چه این واقعه معمولآ ناگهانی و شدید می باشد ولی گاهی به صورت نشت آهسته می باشد .اگر لخته خونی که در داخل یک آنوریسم تشکیل شده است، از جایش خارج شود، ممکن است یک شریان را در مکانی دورتر مسدود کند.
بیماری کلیوی مزمن: آترواسکلروز می تواند باعث تنگی شریان های کلیه شود و از رسیدن خون اکسیژن دار به کلیه ها جلوگیری می کند. با گذشت زمان، این اختلال به عملکلرد کلیه اثر گذاشته و کلیه ها نمی توانند مواد زاید را از بدن خارج کنند.

عوارض

تشخیص

در هنگام معاینه بدنی، پزشک ممکن است نشانه هایی از شریان های تنگ شده، بزرگ شده یا سخت شده پیدا کند. که شامل موارد زیر می باشند:
  • یک نبض ضعیف یا عدم وجود نبض در زیر ناحیه تنگ شده شریان.
  • کاهش فشار خون در اندام درگیر
  • صداهای خشن روی شریان های درگیر،که با کمک گوشی پزشکی شنیده می شود

براساس یافته های معاینه بدنی، پزشک ممکن است از آزمایشات تشخیص زیر استفاده کنند:
آزمایشات خونی: آزمایشات پزشکی می تواند سطوح افزایش یافته کلسترول و قند خون را که باعث افزایش خطر آترواسکلروز می شوند، مشخص کند. برای انجام این آزمایشات شخص نباید چیزی بجز آب به مدت 12 ساعت قبل از آزمایشات بخورد.

سونوگرافی داپلر: پزشک ممکن است از یک وسیله سونوگرافی مخصوصی( اولترا سوند داپلر) استفاده کند تا فشار خون را در نقاط مختلف دست یا پا اندازه بگیرند. این اندازه گیری به پزشک کمک می کند تا هر گونه انسداد و همچنین سرعت جریان خون در شریان ها را مشخص کند.

شاخص مچ پا- بازو( ABI): این آزمایش می تواند مشخص کند که آیا آترواسکلروز در شریانهای دست و پاها وجود دارد.‌‌‌پزشک فشار خون در مچ پا با فشار خون در بازو را مقایسه می کند. این را به نام شاخص مچ پا- بازو می گویند. تفاوت غیر طبیعی ممکن است نشان دهنده بیماری عروق محیطی باشد که معمولآ توسط آترواسکلروز ایجاد می شود.

 نوار قلبی (ECG) : نوار قلبی، امواج الکتریکی ایجاد شده از قلب را ثبت می کند. در ECG اغلب نشانه حمله قلبی قبلی مشهود است.

تست استرس: تست استرس یا تست ورزش، برای جمع آوری اطلاعات در مورد قلب هنگام فعالیت بدنی به کار می رود.
به علت اینکه ورزش باعث می شود قلب شدیدتر و سریع تر  نسبت به فعالیت های روزمره فعالیت کند، یک تست ورزش می تواند مشکلاتی را که قلب دارد و در موارد دیگر مشهود نیست، آشکار نماید.
این تست معمولآ شامل راه رفتن روی تردمیل یا دوچرخه سواری ثابت می باشد که همزمان، ریتم قلبی و فشار خون و تنفس، مونیتور می شوند.
در بعضی انواع تست های استرس، تصاویری از قلب تهیه می شود؛ مثلآ هنگام اکوکاردیوگرام استرسی یا تست استرس هسته ای.
اگر شخص قادر به ورزش نباشد ، برای تحریک کردن قلب از داروها استفاده می شود.
 
کاتترازیاسیون قلبی و آنژیو گرام: این تست شریان های کرونری تنگ شده یا مسدود شده را نشان می دهد.یک مایع رنگی به داخل شریان های قلبی از طریق یک لوله باریک و نازک (کاتتر) تزریق می شود، که این کاتتر معمولآ از طریق یک شریان از پا وارد شریان های قلب می شود. وقتی رگ های قلب با ماده رنگی پر شود، آنها توسط اشعه X قابل دیدن شده و نواحی مسدود مشخص می شوند.
 
سایر روش های تصویربرداری: پزشک ممکن است از سونوگرافی،CT  اسکن یا آنژیوگرافی رزونانس مغناطیسی (MRA) برای بررسی شریان ها استفاده ‌کند. این آزمایشات سخت شدن و تنگ شدن شریان ها و همچنین آنوریسم ها و رسوبات کلسیم در دیواره شریان ها را نشان می دهد.

درمان

تغییرات شیوه زندگی مانند داشتن رژیم غذایی سالم و ورزش کردن، اغلب به عنوان متناسب ترین درمان آترواسکلروز در نظر گرفته می شود.گاهی اوقات از داروها و اقدامات جراحی نیز استفاده می شود.
 
داروها
داروهای مختلفی می توانند اثرات آترو اسکلروز را آهسته کرده و حتی معکوس کنند.
در زیر بعضی انواع رایج اشاره می شود
داروهای کلسترول: کم کردن سطح کلسترول LDL یا کلسترول بد می تواند ساخته شدن رسوبات چربی را آهسته، متوقف یا حتی برعکس کند. افزایش کلسترولHDL  با کلسترول خوب هم می تواند کمک کننده باشد.
پزشک می تواند از دارو های کم کننده کلسترول متعددی استفاده کند که شامل استاتین ها و فیبرات ها می باشند. بجز کم کردن سطح کلسترول، استاتین ها اثرات اضافه تری دارند که باعث کمک به پایدار کردن پلاکهای شریان های قلبی و جلوگیری از آترواسکلروز می شود.
داروهای ضد پلاکت : پزشک ممکن است داروهای ضد پلاکت مختلفی مانند آسپیرین تجویر کند که با اختلال در انعقاد خون احتمال تجمع پلاکت ها در شریان ها و در نتیجه تنگ شدن و انسداد آنها را کاهش میدهد.
داروهای بتا بلوکرها: این داروها به طور شایعی برای درمان بیماری عروق کرونری به کار می روند. آنها ضربان قلب و فشار خون را کاهش داده و باعث کاهش فعالیت قلب شده و علایم درد سینه را کاهش می دهند. بتابلوکرها خطر حملات قلبی و بعضی از انواع اختلالات ریتم قلب را کاهش می دهند.
مهارکننده آنزیم تبدیل کننده آنژیوتانسنین (ACE): این داروها با کم کردن فشار خون و اثرات مفید دیگر بر روی شریان های قلبی، پیشرفت آترواسکلروز را کند می کنند. این داروها خطر  عود حمله قلبی را کاهش می دهند.
بلوکرهای کانال کلسیم: این داروها فشار خون را کاهش می دهند و گاهی برای درمان آنژین استفاده می شوند.
ادرار آورها (دیورتیک ها): فشار خون بالا یک فاکتور خطر مهم برای آترواسکلروز می باشد. این داروها فشار خون را کاهش می دهند.
سایر داروها : پزشک ممکن است برای کنترل عوامل خطر مخصوص آترواسکلروز مانند دیابت از داروهای دیگری نیز استفاده کند. گاهی اوقات داروهای مخصوصی برای درمان آترواسکلروز مانند درد پا هنگام فعالیت، استفاده می شوند.
 
اقدامات جراحی
گاهی اوقات درمان های شدیدتری برای آترواسکلروز به کار می روند. اگر علایم شدید باشد یا انسداد شریان، زنده ماندن عضله یا پوست را به خطر بیاندازد، ممکن است از اقدامات جراحی نیز استفاده شود.
آنژیوپلاستی و استنت گذاری: در این شیوه پزشک یک لوله باریک و دراز (کاتتر) را به قسمت مسدود شده یا تنگ شده شریان وارد میکند سپس کاتتر دوم با یک بالون در نوکش از طریق کاتتر اول وارد ناحیه تنگ شده می شود. بالون باد شده و رسوبات را به روی دیواره شریان فشار می دهد. سپس یک استنت در داخل شریان قرار داده می شود تا شریان باز باقی بماند.
اندارترکتومی (Endarterectomy) : در بعضی موارد، رسوبات چربی باید به صورت جراحی از دیواره شریان های تنگ شده خارج شوند. اگر این عمل در شریان های تنگ شده گردن (شریان های کاروتید) انجام شود به آن اندارترکتومی کاروتید می گویند.
درمان فیبرینولیتیک (Fibrinolytic) : اگر شریان با یک لخته خونی مسدود شود، پزشک ممکن است یک ماده حل کننده لخته را برای از بین بردن آن ، تجویز کند.
جراحی بای پس: پزشک ممکن است از یک پیوند بای پس از یک رگ دیگر بدن، یا از یک لوله که از یک ماده مصنوعی ساخته شده است، استفاده کند . این باعث می شود که خون ناحیه تنگ شده یا مسدود شده را دور بزند.
درمان

پیشگیری

با کنترل کردن فاکتورهای خطر ایجاد کننده آترواسکلروز، می توان از این اختلالات پیشگیری کرد.
این موارد عبارتند از:
  • رژیم غذایی سالم
  • فعالیت بدنی
  • ترک سیگار
  • کنترل وزن
پیشگیری