تعريف

گاستریت ممکن است به صورت ناگهانی ظاهر شود (گاستریت حاد) یا می تواند به صورت آهسته در طی یک مدت زمان طولانی ایجاد گردد (گاستریت مزمن)در بعضی موارد گاستریت منجر به زخم و افزایش خطر ابتلا به سرطان معده می شود. اما در اکثریت موارد، گاستریت جدی نمی باشد و با درمان به سرعت بهبود می یابد.
گاستریت)ورم معده یا التهاب معده(، گروهی از بیماری‌ها می‌باشند که در آنها التهاب پوشش داخلی معده وجود دارد. این التهاب در اغلب موارد ناشی از عفونت با یک باکتری به نام هلیکوباکتر پیلوری می باشد؛ ولی استفاده مداوم از مسکن ها و مصرف زیاد الکل نیز باعث ایجاد این اختلال میشوند
تعريف

علایم

 البته باید ذکر شود، گاستریت همیشه باعث ایجاد علایم و نشانه ها نمی شود.
علایم و نشانه های گاستریت عبارتند از:
  • درد مالشی یا سوزشی(سوء هاضمه) در قسمت فوقانی شکم که با غذا خوردن بدتر یا بهتر می شود.
  •  تهوع
  • استفراغ
  •  احساس پری در قسمت فوقانی شکم بعد از غذاخوردن

علل و فاکتورهای خطر

گاستریت التهاب پوشش داخلی معده می باشد. دیواره معده دارای یک سد محافظتی می باشد که این سد یک لایه مخاطی  می باشد، که آسیب به این سد باعث می شود که شیره گوارشی باعث آسیب و التهاب پوشش داخلی معده شود. تعدادی از اختلالات و بیماری ها باعث افزایش احتمال خطر گاستریت می شوند. گاستریت می تواند به صورت ناگهانی ( گاستریت حاد ) یا تدریجی برای یک دوره طولانی ( گاستریت مزمن ) ظاهر شود.
گاستریت3.jpg
عواملی که باعث افزایش خطر ابتلا به گاستریت می شوند عبارتند از:
  • عفونت باكتريال:اگر چه عفونت با باکتری هلیکوباکترپیلوری (Helicobacter pylori) جزء شایع ترین عفونت‌های انسانی در سرتاسر جهان می باشد ولی فقط تعداد محدودی از افراد دچار این عفونت گاستریت یا بیماری های معده مشابه با آن می شوند.  پزشکان اعتقاد دارند که آسیب پذیر بودن به این باکتری می تواند یک جزء ارثی داشته باشد و یا با بعضی از شیوه های زندگی مانند سیگار کشیدن یا داشتن استرس زیاد ارتباط داشته باشد.
گاستریت4.jpg
  • استفاده مداوم از مسکن ها: مسکن های شایع مانند آسپیرین، ایبوپروفن و ناپروکسن می توانند باعث گاستریت حاد و یا گاستریت مزمن شوند. استفاده مداوم یا زیاد از این داروها ممکن است باعث کاهش یک ماده کلیدی در لایه محافظ پوشش داخلی معده شود. مشکلات معده در صورت مصرف کم این داروها، کمتر اتفاق می افتند. استامینوفن باعث ایجاد گاستریت نمی شود.
  • سن بالا: بالغین مسن تر دارای خطر بالاتری جهت ابتلا به گاستریت می باشند که علت آن نازک شدن پوشش محافظ معده با افزایش سن می باشد و همچنین این افراد با احتمال بیشتری نسبت به افراد جوان دچار عفونت هلیکوباکترپیلوری و بیماری های خود ایمنی می شوند.
  •  استفاده بیش از حد از الکل: الکل باعث آسیب لایه پوشاننده معده می شودکه باعث می شود معده توسط شیره گوارشی دچار آسیب شود. مصرف زیاد الکل می تواند باعث گاستریت حاد شود.
  •  استرس: استرس بدني شديد به دليل يك جراحي بزرگ، صدمات بدنی ، سوختگی یا عفونت های شدید می تواند باعث گاستریت حاد شود.
  • حمله بدن به سلول های معده: به این بیماری گاستریت خود ایمن گفته می شود که در آن سیستم ایمنی بدن به سلول های پوشاننده دیواره داخلی معده حمله می کنند. این بیماری در افراد دچار سایر بیماری های خود ایمنی مانند بیماری هاشیموتو یا دیابت نوع یک شایع تر می باشد. گاستریت خود ایمن می تواند همراه با کمبود ویتامین B12 باشد.
گاستریت5.jpg
سایر بیماری ها و اختلالات: گاستریت می تواند همراه با HIV / ایدز ، بیماری کرون یا عفونت های انگلی نیز وجود داشته باشد.
در اینجا اشاره کردید جزء شایع‌ترین عفونتهای انسانی استو از طرف دیگر تعداد محدودی دچارش میشوند.
 منظور از استرس تنشی است که از نظر جسمی متحمل میشود یا استرس و تنش روحی .
 

عوارض

گاستریت اگر درمان نشود ممکن است منجر به زخم معده یا خونریزی معده شود. به ندرت بعضی از انواع گاستریت مزمن باعث افزایش خطر سرطان معده می‌شوند.
عوارض

تشخیص

اگرچه پزشک پس از گرفتن شرح حال  و انجام معاینه بدنی به گاستریت مشکوک می شود، ولی برای تعیین علت دقیق آن باید آزمایشاتی انجامشود که عبارتند از:
  • آزمایشات تعیین هلیکوباکترپیلوری: برای مشخص نمودن عفونت با این باکتری از چندین آزمایش می توان استفاده نمود که با توجه به شرایط بیمار می توان از هر کدام از آنها استفاده نمود. هلیکوباکترپیلوری می تواند در آزمایش خون ، آزمایش مدفوع یا آزمایش تنفسی مشخص شود. در آزمایش تنفسی بیمار یک لیوان کوچک از یک مایع حاوی کربن رادیواکتیو می نوشد، هلیکوباکترپیلوری این مایع را در معده تجزیه میکنند . سپس بیمار به داخل یک کیسه تنفس می کند، اگر شخص دچار عفونت با این باکتری باشد، هوای تنفسی موجود در کیسه دارای ید رادیواکتیو می باشد.
گاستریت7-jpg.png
  •  استفاده از آندوسکوپی: در هنگام آندوسکوپی ، پزشک یک لوله قابل ارتجاع که مجهز به یک لنز می باشد ( آندوسکوپ) را از طریق دهان ومری وارد معده و روده کوچک می کند.
با استفاده از این وسیله پزشک نشانه های التهاب را می تواند ببیند. اگر یک ناحیه مشکوک تشخیص داده شد نمونه های کوچک بافت ( بیوپسی ) برداشته می شوند، که این نمونه ها می توانند وجود هلیکوباکترپیلوری را در پوشش داخلی معده نشان دهند.
  • عکس برداری اشعهX از دستگاه گوارش فوقانی: این شیوه تصویربرداری به نام بلع باریوم (  Barium swallow ) یا  upper gastrointestinal series نامیده می شود که در آن تصاویری از مری، معده و روده باریک برای بررسی اختلالات آنها، گرفته می شوند. برای واضح شدن تصویر زخم يك مايع فلزي سفيد (حاوی باریوم) توسط بیمار نوشیده میشود که سطح دستگاه گوارش را می پوشاند.
گاستریت9-jpg-png.jpg


 
 

درمان

درمان گاستریت بستگی به عامل ایجاد کننده آن دارد. گاستریت حاد که به وسیله مصرف داروهای  مسکن یا الکل ایجاد شده است، توسط قطع مصرف این داروها، بهبود پیدا می‌کند. گاستریت مزمن که توسط عفونت هلیکوباکترپیلوری ایجاد شده است با استفاده از آنتی بیوتیک‌ها درمان می‌شود.
در بیشتر موارد، از داروهای کاهنده اسید معده برای کاهش علایم و نشانه‌های گاستریت استفاده می‌شود. داروهایی که برای درمان گاستریت استفاده می‌شوند عبارتند از:
  • آنتی بیوتیک هایی که برای از بین بردن هلیکوباکترپیلوری استفاده می شوند : برای درمان این باکتری ترکیبی از آنتی بیوتیک ها مانند کلاریترومایسین ( Clarithromycin ) و آموکسی سیلین یا مترونیدازول استفاده می شوند. دوره درمان معمولاً بین 10 تا 14 روز است که باید کاملاً رعایت شود.
  • داروهای که باعث مهار تولید اسید شده و بهبودی را تسریع میکنند: مهار کننده های پمپ پروتونی ( PPI ) به وسیله مهار بخش هایی از سلول هایی که اسید تولید می کنند، باعث کاهش اسید معده می شوند. این داروها شامل امپرازول (  Omprazole )، لانسوپرازول ( Lansoprazole )، رابپرازول (  Rabeprazole )، اسومپرازول (Esomeprazole) و پانتوپرازول ( Pantoprazole ) می باشند. استفاده طولانی مدت از این داروها  به ویزه در دوزهای بالا، می تواند باعث افزایش خطر شکستگی های لگن ، ران و ستون فقرات بشود. پزشک ممکن است از مکمل های کلسیم برای کاهش این خطر استفاده کند.
  •  داروهایی که تولید اسید را کاهش می دهند: مهار کننده های اسید ( یا مهار کننده های هیستامین) باعث کاهش میزان اسیدی می شوند که وارد دستگاه گوارش می شود و در نتیجه درد گاستریت را کاهش داده و بهبودی آن را تسریع می کنند. رانیتیدین، فاموتیدین، سایمتیدین و نیزاتیدین ( Nizatidine ) جزء این گروه از داروها هستند.
  •  آنتی اسیدها که اسید معده را خنثی می کنند: آنتی اسیدها ، اسید موجود در معده را خنثی کرده و باعث تسکین درد می شوند. اثرات جانبی آنها یبوست یا اسهال می باشد که بستگی به جزء اصلی آنها دارد.
درمان های خانگی
ممکن است با اقدامات زیر علایم ونشانه های گاستریت کاهش یابند:
  •  غذاها در حجم کم و دفعات بیشتر مصرف شوند: اگر شخص احساس سوء هاضمه  دارد، بهتر است از چندین وعده غذایی کم ، به جای سه وعده غذایی زیاد استفاده کند.
  •  از غذاهای محرک اجتناب شود: از غذاهای ادویه دار، اسیدی، سرخ کرده و چرب که باعث تحریک معده می‌شوند باید اجتناب شود.
  • از الکل اجتناب شود: الکل باعث تحریک پوشش داخلی معده می‌شود.
  • مسکنها تغییر پیدا کنند: اگر مسکن‌ها باعث گاستریت شده‌اند، پزشک ممکن است از استامینوفن به جای آنها استفاده کند.
  • استرس کنترل شود : استرس علایم گاستریت را تشدید می‌کند. ممکن است اجتناب از استرس سخت باشد ولی باید مقابله با آن یاد گرفته شود. می‌توان از فعالیت های آرام بخش مثل یوگا، تای چی، و meditation  استفاده نمود.

پیشگیری

انتشار عفونت هلیکوباکترپیلویری به طور کامل شناخته نشده است ولی شواهدی وجود دارد که این عفونت می تواند از شخصی به شخص دیگر و از طریق آب و غذای آلوده انتقال یابد. می توان به وسیله اقداماتی از ابتلا به این باکتری اجتناب کرد که شامل شستشوی مرتب دست ها با آب و صابون و خوردن غذاهایی که به طور کامل پخته شده اند، می باشد.