گواتر به بزرگ شدن غیر طبیعی غده تیروئید گفته می شود. تیروئید یک غده پروانه ای شکل می باشد که در قسمت جلویی گردن، درست در زیر برجستگی قدامی گردن ( سیب آدم ) قرار گرفته است. اگرچه معمولآ گواتر بدون درد  می باشد،  یک گواتر بزرگ ممکن است باعث ایجاد سرفه شود و بلع یا تنفس را مشکل کند.
شایع ترین علت گواتر در جهان، کمبود ید در رژیم غذایی می باشد. در جاهایی که نمک ید دار استفاده می شود، گواتر اغلب به علت افزایش یا کاهش تولید هورمون های تیروئید یا ندولها ( گره ها ) می باشد که در غده تیروئید ایجاد  می شوند.
درمان گواتر بر اساس اندازه آن، علایم بیمار و علت زمینه ای می باشد. گواترهای کوچک که قابل توجه نیستند و علایمی ندارند، معمولآ احتیاجی به درمان ندارند.
 

همه گواتر ها علایم ایجاد نمی کنند . ولی بعضی علایم و نشانه ها به علت گواتر ایجاد می شوند:
 

 
 

داشتن گواتر لزومآ به معنای آن نیست که غده تیروئید به صورت نرمال عمل نمی‌کند، یعنی حتی اگر این غده بزرگ باشد می تواند به صورت طبیعی کار کرده و هورمون های لازم را بسازد. ولی در بعضی مواقع نیز ممکن است مقادیر زیاد یا کم این هورمون ها تولید شوند.
تعدادی از عوامل باعث بزرگی غده تیروئید می شوند که عبارتند از:
کمبود ید: ید که ماده اصلی در تولید هورمون های تیروئید می باشد به صورت اولیه در آب دریا و خاک نواحی ساحلی پیدا می شود. در کشورهای در حال توسعه که مردم در نواحی دور از دریا  و در ارتفاعات زندگی می کنند، اغلب کمبود ید وجود دارد و غده تیروئید به منظور به دست آوردن ید بیشتر، بزرگتر می شود. کمبود اولیه ید ممکن است به وسیله غذاهایی که مهار کننده هورمون تیروئید هستند ( مانند کلم، کلم بروکلی و گل کلم ) بدتر شود.
اگر چه کمبود ید در در رژیم غذایی علت اصلی گواتر در بسیاری از مناطق جهان می باشد، اما در کشور هایی که ید را به نمک و سایر غذاها اضافه می کنند، این حالت، علت اصلی گواتر نمی باشد.
بیماری گریوز (Graves) : گواتر، گاهی هنگامی ایجاد می شود که غده تیروئید، مقادیر زیادی هورمون تولید می‌کند( پرکاری تیروئید) در بیماری گریوز، آنتی بادی هایی که توسط  سیستم ایمنی بدن ساخته می شوند به طور اشتباه به غده تیروئید حمله می کنند و باعث می شوند که هورمون تیروئید زیادی تولید شود. این افزایش تحریک، منجر به بزرگ شدن غده تیروئید می شود.
بیماری هاشیموتو (Hashimoto): گواتر همچنین به علت یک تیروئید کمتر فعال نیز ایجاد می‌شود  ( کم کاری تیروئید) همانند بیماری گریوز، بیماری هاشیموتو نیز یک بیماری خود ایمن می باشد. اما به جای تحریک غده تیروئید برای تولید بیشتر هورمون، باعث تخریب آن شده و منجر به کم کاری تیروئید می شود.
وقتی که سطح هورمون کم شود، غده هیپوفیز آن را احساس کرده و میزان بیشتری از TSH برای تحریک کردن تیروئید می سازد، که این حالت منجر به بزرگ شدن غده می شود.

فاکتورهای خطر
گواتر می تواند هر شخصی را درگیر کند. این اختلال می تواند در زمان  تولد یا در هر زمانی از زندگی ایجاد می شود. اگرچه بعد از 40 سالگی شایع تر می باشد. بعضی از عوامل خطر آن عبارتند از:
 کمبود ید در رژیم غذایی: افرادی که در مناطق با کمبود ید زندگی می کنند و از مکمل های آن استفاده نمی‌کنند در معرض خطر ابتلا به گواتر هستند.
افراد مؤنث : به دلیل آنکه زنها بیشتر در معرض اختلالات تیروئید هستند، گواتر در آنها شایع تر است.
سن: احتمال گواتر با افزایش سن بالاتر می رود.
تاریخچه پزشکی: سابقه شخصی یا خانوادگی بیماری های خود ایمنی، باعث افزایش خطر گواتر می شود.
حاملگی و یائسگی: در این دو دوره، شانس گواتر بیشتر است.
داروهای خاص: بعضی از انواع داروها مانند سرکوب کننده های سیستم ایمنی، داروهای ضد رترو ویروس، داروی قلبی آمیودارون و داروی روانپزشکی لیتیوم، باعث افزایش خطر گواتر می شوند.
 برخورد با اشعه: اگر شخص اشعه درمانی به گردن یا قفسه سینه را دریافت کند یا سابقه برخورد با اشعه را داشته باشد، در معرض گواتر قرار دارد.
بارداری: یک هورمون که در هنگام بارداری ترشح می شود به نام هورمون گونادوتروپین کوریونیک (HCG) می تواند منجر به بزرگی غده تیروئید به صورت خفیف شود.
التهاب تیروئیدیت (Thyroiditis): یک اختلال التهابی می باشد که باعث ایجاد درد و تورم در غده تیروئید می شود. این اختلال منجر به افزایش یا کاهش تولید تیروکسین می شود.
سرطان تیروئید: سرطان تیروئید از ندول های خوش خیم تیروئید کمتر شایع می باشد. سرطان تیروئید اغلب به صورت بزرگی یک سمت تیروئید ظاهر می شود.
 ندول های منفرد تیروئید: در این حالت یک ندول ( گره) منفرد در یک قسمت از غده تیروئید ایجاد می شود. بیشتر این ندول ها خوش خیم می باشند و منجر به سرطان نمی شوند.
گواتر مولتی ندولر ( Multinodular) : در این اختلال، چند توده پر از ماده جامد یا مایع در دو سمت غده تیروئید ایجاد می شوند و منجر به بزرگ شدن غده تیروئید می شوند.
این پروسه به این صورت است که هیپوتالاموس( یک ناحیه در قاعده مغز که به ترموستات بدن مشهور است) به غده هیپوفیز پیام می دهد تا یک هورمون به نام هورمون تحریک کننده تیروئید ( TSH ) را بسازد. غده هیپوفیز (که آن هم در قاعده مغز قرار دارد) میزان مشخصی از TSH را می سازد که وابسته به سطح تیروکسین و T3  موجود در خون می باشد. غده تیروئید نیز بر پایه هورمون TSH که وارد آن می شود، هورمون های تیروکسین و T3  را تولید می‌کند.
غده تیروئید دو هورمون اصلی ترشح می کند که عبارتند از: تیروکسین (  T4) و تری یدو تیرونین ( T3)
این هورمون ها در جریان خون گردش کرده و به تنظیم سوخت و ساز ( متابولیسم ) بدن کمک می کنند. آنها سرعت استفاده بدن از چربی ها و کربوهیدرات ها را تنظیم کرده، به کنترل درجه حرارت بدن کمک کرده، ضربان قلب را تحت تأثیر قرار داده و به تنظیم تولید پروتئین کمک می کنند. غده تیروئید همچنین کلسی تونین (Calcitonin) را تولید      می کند، هورمونی که به تنظیم میزان کلسیم خون کمک می کند.
غده های هیپوفیز و هیپوتالاموس، سرعت تولید و آزاد شدن هورمون های تیروئید را کنترل می کنند.
 

گواتر های کوچک که باعث مشکلات بدنی یا زیبایی نمی شوند مورد توجه نیستند. اما گواترهای بزرگ ممکن است باعث مشکلات تنفسی یا بلع شوند و باعث ایجاد سرفه یا خشونت صدا شوند. گواترهایی که با سایر اختلالات مانند کم کاری یا پرکاری تیروئید همراه هستند علایمی را به همراه دارند که می توانند شامل خستگی، افزایش وزن یا کاهش وزن،   تحریک پذیری و اختلال خواب باشند.
 

پزشک ممکن است غده تیروئید بزرگ شده را با لمس کردن گردن، در هنگام معاینه بالینی پیدا کند. در بعضی موارد حتی ممکن است ندول ها نیز قابل لمس باشند.
برای تشخیص گواتر ممکن است از موارد زیر کمک گرفته شود:
آزمایش هورمونی: آزمایشات خونی می توانند میزان هورمون های تولید شده توسط غده تیروئید و هیپوفیز را اندازه بگیرند. اگر غده تیروئید کم کار باشد، سطح هورمون های تیروئید کم می شود و برای تحریک کردن تیروئید سطح TSH افزایش می یابد.
گواتری که همراه با تیروئید پرکار باشد دارای سطح بالای هورمون های تیروئید و سطح پایین TSH می باشد.
 آزمایش آنتی بادی: بعضی علل گواتر همراه با تولید آنتی بادی هستند. آزمایشات خونی این آنتی بادی ها را مشخص می کند.
سونوگرافی: امواج صوتی در این آزمایش مورد استفاده قرار می گیرد که می تواند تصویری از غده تیروئید و ندول های آنرا مشخص کند.
  اسکن تیروئید: در این آزمایش یک ماده رادیو اکتیو به داخل ورید تزریق می شود، سپس با یک دوربین مخصوص از غده تیروئید عکس برداری می شود. اسکن تیروئید اطلاعاتی راجع به اندازه وعملکرد غده تیروئید ارائه می دهد . اما این آزمایش تهاجمی تر، زمانبرتر و گرانتر از سونوگرافی تیروئید می باشد

 بیوپسی:  بیوپسی (نمونه برداری) از غده تیروئید به وسیله آسپیراسیون با سوزن ظریف (FNA ) انجام می گیرد ، در این روش از سونوگرافی به عنوان راهنما برای برداشتن نمونه بافت یا مایع از غده تیروئید استفاده می شود
 

درمان گواتر بر اساس اندازه، علایم و نشانه ها و علت زمینه ای آن صورت می‌گیرد. پزشک ممکن است موارد زیر را پیشنهاد دهد:
 پیگیری: اگر گواتر کوچک باشد و مشکلی ایجاد نکند و عملکرد تیروئید طبیعی باشد، پزشک ممکن است فقط بیمار را در طی زمان پیگیری و مشاهده کند.
 داروها: اگر کم‌کاری تیروئید وجود داشته باشد، درمان جایگزین با هورمون تیروئید یعنی لووتیروکسین (Levothyroxine) علایم را بهبود داده و باعث کاهش آزاد شدن TSH از هیپوفیز می شود و در نتیجه اندازه تیروئید کاهش می یابد. برای التهاب غده تیروئید ممکن است از آسپیرین یا داروهای کورتیکواستروئید استفاده شود. برای گواترهای همراه با پرکاری تیروئید به داروهایی جهت طبیعی کردن سطح هورمون احتیاج است .
 
 جراحی: خارج کردن تمام غده تیروئید یا قسمتی از آن (تیروئید کتومی کامل یا نسبی ) یک انتخاب درمانی برای گواتر های بزرگ می باشد، که باعث ناراحتی تنفس یا بلع مشکل شده اند. یا در بعضی موارد جهت گواتر مولتی ندولار که باعث پرکاری تیروئید می شود نیز می توان آن را استفاده کرد. همچنین جراحی برای درمان سرطان تیروئید نیز به کار می رود. بعد از جراحی، بسته به اندازه ای از تیروئید که برداشته شده است، شخص ممکن است احتیاج به لووتیروکسین داشته باشد.
 ید رادیواکتیو: در بعضی موارد ید رادیو اکتیو برای درمان تیروئید پرکار به کار می رود. این ید به صورت خوراکی مصرف شده و از طریق جریان خون به تیروئید می رسد و باعث تخریب سلول های تیروئید می شود. این درمان منجر به کاهش اندازه تیروئید می شود، اما در نهایت ممکن است منجر به کم کاری تیروئید شود.
درمان جایگزین هورمون با لووتیروکسین بعد از آن اغلب لازم می باشد و معمولآ برای بقیه عمر باید مصرف شود.